100 T\u00fcrk Liras\u0131\u2019n\u0131n arka y\u00fcz\u00fcnde bir bestecimizin resmi var: “Itri” <\/p>\n\n\n\n
\u0130smini daha \u00f6nce duydunuz mu bilmiyorum ama ama 17.yy da ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen, onun bestelemi\u015f oldu\u011fu eserler, bug\u00fcn hala 2 milyar\u0131 a\u015fk\u0131n insan taraf\u0131ndan ezbere s\u00f6yleniyor. Her y\u0131l Kurban Bayram\u0131\u2019nda okunan Tekbir ve Teravih namazlar\u0131nda s\u00f6ylenen Salat-\u0131 \u00dcmmiye. Ve muhtemeldir ki bu iki melodi: d\u00fcnyada en \u00e7ok s\u00f6ylenen eserler listesinde ilk s\u0131rada bulunuyor. T\u00fcrk Musikisi\u2019nin en \u00f6nde gelen isimlerinden biri olan, tam ad\u0131yla; Buh\u00fbr\u00eez\u00e2de Mustafa Itr\u00ee, al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k ve kendine \u00f6zg\u00fc \u00fcslubuyla, pek \u00e7ok m\u00fczikolog taraf\u0131ndan m\u00fczik tarihinin en \u00f6nemli bestecileri aras\u0131nda g\u00f6sterilir.<\/p>\n\n\n\n
Onun m\u00fczi\u011finin bize anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6nemli bir \u015fey var: Ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu d\u00f6nemde hen\u00fcz bat\u0131l\u0131la\u015fma hareketleri yoktu. Bu y\u00fczden, e\u011fer ki \u201cBat\u0131 etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde m\u00fczi\u011fimiz nas\u0131ld\u0131?\u201d diye merak ediyorsan\u0131z; Itri ile ba\u015flayan bu Klasik D\u00f6nem\u2019e bir g\u00f6z atman\u0131z gerekir. Biz de bug\u00fcn bu \u00f6nemli m\u00fczik insan\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme, hayat\u0131na ve m\u00fczi\u011fe olan katk\u0131lar\u0131na k\u0131sa bir g\u00f6z ataca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131ndan IV. Mehmed, babas\u0131 1. \u0130brahim\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra daha hen\u00fcz 6 ya\u015f\u0131ndayken tahta \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve b\u00f6ylelikle tahta \u00e7\u0131kan en gen\u00e7 padi\u015fah olmu\u015ftu. Fakat bu \u00e7ocuk padi\u015fah hen\u00fcz devleti y\u00f6netmek i\u00e7in gerekli tecr\u00fcbeye sahip olmad\u0131\u011f\u0131ndan; otoritesini kabul ettirene kadar, yani b\u00fcy\u00fcyene kadar, yo\u011fun bir iktidar m\u00fccadelesi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Annesi Turhan Sultan ile babaannesi K\u00f6sem Sultan aras\u0131ndaki gerilim hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar artm\u0131\u015f ve entrikalar\u0131n ard\u0131 arkas\u0131 kesilmemi\u015fti. Bug\u00fcn\u00fcn as\u0131l kahraman\u0131 olan Itri, i\u015fte entrikalarla dolu b\u00f6yle bir zamanda, sarayda katip olarak g\u00f6reve ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
G\u00f6reve ba\u015flad\u0131ktan bir s\u00fcre sonra, 4. Mehmed\u2019e suikast d\u00fczenlendi. Ve Itri de bu olaya \u015fahit olanlardan biriydi. Suikast giri\u015fimi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. ve bu olay\u0131n ard\u0131ndan, kime g\u00fcvenip kime g\u00fcvenmeyece\u011fi konusunda soru i\u015faretlerini ortadan kald\u0131ran padi\u015fah, Itri\u2019yi, g\u00fcvenilir ki\u015filerden kabul ederek ona nedimlik g\u00f6revi verdi. S\u00f6zl\u00fckte; kadeh arkada\u015f\u0131, dost anlam\u0131na gelen nedimlik, bilgili, yetenekli ve esprili ki\u015fili\u011fi ile h\u00fck\u00fcmdara arkada\u015fl\u0131k eden ki\u015filer i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu. Bu g\u00f6revle birlikte Itri; toplamda 39 y\u0131l tahtta kalacak olan 4. Mehmet\u2019in himayesinde, m\u00fczikal yeteneklerini geli\u015ftirecek bir imkana da sahip olmu\u015ftu. <\/p>\n\n\n\n
Maalesef Itri\u2019nin ya\u015fam\u0131 ile alakal\u0131 \u00e7ok az bilgimiz var. Ailesi, e\u011fitimi hatta do\u011fum tarihi ile ilgili bile kesin bir bilgi yok. Sadece k\u00f6kl\u00fc bir aileden geldi\u011fine ya da iyi bir e\u011fitimi olmas\u0131 gerekti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc tahminler mevcut. Onun en b\u00fcy\u00fck \u015fans\u0131 olarak s\u00f6yleyebilece\u011fimiz \u015fey; \u0130stanbul gibi, d\u00f6nemin en \u00f6nemli sanatkarlar\u0131n oldu\u011fu bir \u00e7evrede d\u00fcnyaya gelmesiydi. M\u00fczi\u011fi \u00f6\u011frenip derin ara\u015ft\u0131rmalar yapmas\u0131na saray\u0131n i\u00e7erisindeki okul olan Enderun ya da Mevlevi tekkeleri ya da kendi aile \u00e7evresi yard\u0131mc\u0131 olmu\u015f olabilir. Onun ilk m\u00fczik e\u011fitimini, nerede ve nas\u0131l ald\u0131\u011f\u0131 bilinmese de nerede m\u00fczik hocal\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131na dair tarihi kaynaklar mevcut. Saray ve Enderun\u2019da \u00f6\u011fretmenlik yapan Itri, yetenekli cariyelere m\u00fczik dersi veriyordu. Fakat bu i\u015fi daimi de\u011fildi. Kaynaklarda, bu i\u015fte yevmiye usul\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve bazen bu i\u015f i\u00e7in ge\u00e7ici olarak g\u00f6revlendirildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n
Kendisiyle ilgili edindi\u011fim en ilgin\u00e7 bilgi ise, \u201cEsirciler Keth\u00fcdal\u0131\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan \u201ck\u00f6leler\u201d ile alakal\u0131 bir i\u015fte g\u00f6rev almas\u0131. Bu g\u00f6rev, \u0130stanbul\u2019a getirilen k\u00f6le ve cariyelerin sat\u0131\u015f\u0131nda, t\u00fcccarlarla ilgilenerek, bu t\u00fcccarlar\u0131n devletle olan ili\u015fkilerinin d\u00fczenlenmesini sa\u011flamakt\u0131. Fakat bu g\u00f6revi, yetenekli gen\u00e7leri bulmak i\u00e7in, kendisinin mi istedi\u011fi yoksa 4. Mehmet taraf\u0131ndan bu g\u00f6reve uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in mi bu i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131 bilinmiyor. Fakat m\u00fczik u\u011fra\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir di\u011fer i\u015f de buydu. <\/p>\n\n\n\n
Onun m\u00fczi\u011fine d\u00f6necek olursak; Itri\u2019nin T\u00fcrk Musikisi i\u00e7in \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmas\u0131, asl\u0131nda \u015fundan kaynaklan\u0131yor: Itri, bestelerinde motif, perde, makam ve usulleri al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kullanarak m\u00fczikteki \u201corta ve yak\u0131n do\u011fu\u201d etkilerini azaltm\u0131\u015f ve bu sayede Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi olarak adland\u0131r\u0131lan bir d\u00f6nemi ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcm bunlar\u0131 elbette sadece m\u00fczisyenlik ile de\u011fil; pozitif bilimlere olan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve y\u00fcksek teori bilgisiyle ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u015fekilde bir d\u00f6nemi a\u00e7an ya da kapatan ad\u0131mlar, ancak teorik olarak ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen insanlar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. <\/p>\n\n\n\n
Itri, T\u00fcrk Musikisinin \u201cilk hocas\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan Abd\u00fclkadir Meragi\u2019den sonra, ya\u015fam\u0131\u015f en b\u00fcy\u00fck m\u00fczik bilgini olarak an\u0131l\u0131yorsa, bunun sebebi, matematik ve fizik ilkeleri de g\u00f6zeterek T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi\u2019ne yeni bir anlay\u0131\u015f geli\u015ftirmesidir. Benim a\u00e7\u0131mdan onun m\u00fczi\u011fini dinlemek veya analiz etmek, \u015fu y\u00f6nden heyecan verici: Biliyorsunuz ki \u00f6zellikle Frans\u0131z Devrimi\u2019nden sonra Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc, hayat\u0131n neredeyse her alan\u0131n\u0131 etkilemi\u015f, ve pek tabii bu etkinin m\u00fczi\u011fe yans\u0131mas\u0131 da bir hayli fazla olmu\u015ftu. Bu y\u00fczden Bat\u0131 etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemi incelemek olduk\u00e7a \u00f6nemli. Itri bu bak\u0131mdan, tarihin kritik bir d\u00f6neminde bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n
Ke\u015fke onun m\u00fczi\u011fi ve kendisi hakk\u0131nda elimizde daha fazla bilgi olsayd\u0131. Fakat onun hakk\u0131nda her konuda oldu\u011fu gibi, onun eserlerine ula\u015fmak da \u00e7ok zor: Saz, dini ve din-d\u0131\u015f\u0131 formlarda 1000\u2019in \u00fczerinde eser verdi\u011fi tahmin edilen Itri\u2019nin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan eser say\u0131s\u0131, maalesef ki sadece \u201c42\u201d. Bunlar\u0131n 4\u2019\u00fc saz, 10\u2019u dini ve 28\u2019i din d\u0131\u015f\u0131 s\u00f6zl\u00fc eserlerden olu\u015fuyor. Cami m\u00fczi\u011fi i\u00e7in, sadece 6 nota kullanarak besteledi\u011fi Segah Tekbir ve bir di\u011fer \u015faheseri Salat-\u0131 \u00dcmmiye, bug\u00fcn hala M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan sevilerek okunuyor. Hatta Bat\u0131 D\u00fcnyas\u0131\u2019nda bile, bu eserleri severek dinleyen, ilk tan\u0131k olduklar\u0131nda olduk\u00e7a etkilenen insanlar mevcut. Bunlar\u0131 turist hikayelerinden biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Bunun haricinde s\u00f6zleri Mevlana\u2019ya ait olan bir Mevlevi Ayini besteleyen Itri\u2019nin, din d\u0131\u015f\u0131 olarak en \u00e7ok be\u011fenilen eseri: “Neva Kar” adl\u0131 eseri. Bu eserlere, icrac\u0131lara ait olan telif haklar\u0131ndan dolay\u0131 burada yer veremiyorum ama isimlerini a\u00e7\u0131klama k\u0131sm\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m bu eserleri mutlaka farkl\u0131 yorumculardan dinleyin. <\/p>\n\n\n\n
Itri, T\u00fcrk musikisinin en \u00f6nemli isimlerinden biri olarak, sadece ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemi de\u011fil, sonraki y\u00fczy\u0131llar\u0131 da derinden etkilemi\u015f bir besteciydi. Onun eserleri, hem Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi\u2019nin \u015fekillenmesinde, hem de dini m\u00fczik gelene\u011finin bug\u00fcne ula\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131. Hakk\u0131nda \u00e7ok az bildi\u011fimiz olsa da, bug\u00fcn sizlere Itri\u2019nin hayat\u0131n\u0131 ve eserlerini ve bizim i\u00e7in neden \u00f6nemli oldu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. <\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcnl\u00fck benden bu kadar olsun. Bir sonraki videoda g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere. Sevgiler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
100 T\u00fcrk Liras\u0131\u2019n\u0131n arka y\u00fcz\u00fcnde bir bestecimizin resmi var: “Itri” \u0130smini daha \u00f6nce duydunuz mu bilmiyorum ama ama 17.yy da ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen, onun bestelemi\u015f oldu\u011fu eserler, bug\u00fcn hala 2 milyar\u0131 a\u015fk\u0131n insan taraf\u0131ndan ezbere s\u00f6yleniyor. Her y\u0131l Kurban Bayram\u0131\u2019nda okunan Tekbir ve Teravih namazlar\u0131nda s\u00f6ylenen Salat-\u0131 \u00dcmmiye. Ve muhtemeldir ki bu iki melodi: d\u00fcnyada en… <\/p>\n