Kad\u0131n bestecilerin ad\u0131 pek s\u0131k duyulmaz. Hele ki konu Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi olunca bu isimler zaten g\u00f6lgede kalm\u0131\u015ft\u0131r ama size \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z bir \u015fey s\u00f6yleyeyim: \u00c7anakkale T\u00fcrk\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc hepimiz biliriz. Hen\u00fcz daha ilkokuldayken ezberledi\u011fimiz, \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n deh\u015fetini ve ac\u0131s\u0131n\u0131 bize fazlas\u0131yla hissettiren bu bestenin sahibi; bir kad\u0131nd\u0131: Kemani Kevser Han\u0131m<\/p>\n\n\n\n
Fakat onun hayat\u0131yla ilgili bildiklerimiz sadece tahminlerden ibaret. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendisiyle alakal\u0131 \u00e7ok ama \u00e7ok az bilgi var. \u0130ki puslu resim, birka\u00e7 sat\u0131r bilgi ve ad\u0131na belgelenmi\u015f 4 beste\u2026 1880 y\u0131llar\u0131nda do\u011fdu\u011fu tahmin ediliyor ve Osmanl\u0131 Devleti’nin ilk m\u00fczik okulu olan Dar\u00fclelhan\u2019da \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Hepsi bu. B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Kevser Han\u0131m; ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, parmakla g\u00f6sterilen, yetene\u011fine herkesin hayran oldu\u011fu bir karakterdi. Ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla da ilham veren bir hayat hikayesine sahipti. Ama ne yaz\u0131k ki bug\u00fcn onun hayat\u0131n\u0131 konu\u015facak yeterli bilgimiz yok. ve bundan dolay\u0131, b\u00f6yle bir durumda yapaca\u011f\u0131m\u0131z en mant\u0131kl\u0131 i\u015f, onu ve eserlerini yeniden hat\u0131rlatmak olacakt\u0131r. En az\u0131ndan hen\u00fcz tam olarak unutulmam\u0131\u015fken\u2026 <\/p>\n\n\n\n
I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Gelibolu Yar\u0131madas\u0131’nda, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ile \u0130tilaf Devletleri aras\u0131nda ya\u015fanan, deniz ve kara muharebeleri sonucu toplamda 500.000 ki\u015fi, hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. \u015eiirler, t\u00fcrk\u00fcler, destanlar belki bu ac\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bize bir nebze hissettirebilir. Ama \u015fu \u00e7ok a\u00e7\u0131k ki; insan\u0131n hayal g\u00fcc\u00fc bile, o g\u00fcnlerde ya\u015fanan ac\u0131y\u0131 tam olarak kavramaya yetmiyor. <\/p>\n\n\n\n
Tarih boyunca sava\u015f, erkeklerin hikayesi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Erkekler sava\u015fa gider; ya kazan\u0131p geri d\u00f6ner ya da \u00f6l*r. B\u00fct\u00fcn bu korkun\u00e7 g\u00fcnlerin ard\u0131ndan; olaylar\u0131n destan\u0131n\u0131, \u015fiirini ya da t\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fc yazmak da yine \u00e7o\u011funlukla bizlere yani erkeklere d\u00fc\u015fer. Ama bu seferki durum farkl\u0131. Bu b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131 anlatan s\u00f6zleri seslere, notaya d\u00f6ken; bir kad\u0131nd\u0131. Bug\u00fcn\u00fcn as\u0131l kahraman\u0131: “Kemani Kevser Han\u0131m”<\/p>\n\n\n\n
Tahminlere g\u00f6re, \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019ndan yakla\u015f\u0131k 25 y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnyaya geldi. Besteyi ne zaman yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da sava\u015f\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 o g\u00fcnlerde nerede, neyle me\u015fgul oldu\u011funu bilmiyoruz ama notalar\u0131n bizim \u00fczerimizdeki tesirine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015funu \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde anl\u0131yoruz: Bu sava\u015f\u0131n ona hissettirdi\u011fi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar ve belki de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar vard\u0131\u2026 Eskilerde kalm\u0131\u015f, tarihe kar\u0131\u015fmakta olan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ama kimileri hala kad\u0131nlar\u0131n sanat ile u\u011fra\u015fmas\u0131n\u0131 abes buluyor. Kimileri ise kad\u0131nlar\u0131n sanatla u\u011fra\u015fmas\u0131n\u0131 garipsemese de beste yapmak ya da \u015fiir yazmak gibi yarat\u0131c\u0131 s\u00fcre\u00e7lerde ba\u015far\u0131ya ula\u015famayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u0130\u015fte bu \u00c7anakkale T\u00fcrk\u00fcs\u00fc; bu tarz d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olan insanlara verilebilecek en g\u00fc\u00e7l\u00fc cevap.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle ans\u0131z\u0131n gelen bir ilhamla ortaya \u00e7\u0131kan bu eser; sava\u015f\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc, umutsuzca ve deh\u015fetle ge\u00e7en g\u00fcnleri, \u015fehitlerin arkas\u0131ndan d\u00f6k\u00fclen g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131, \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde dile getiriyor. Ans\u0131z\u0131n gelen bir ilhamla dedim, \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 besteler zamana yay\u0131lan yo\u011fun emekle \u015fekillenirken; baz\u0131lar\u0131 do\u011fa\u00fcst\u00fc bir ilhamla, bir anda ortaya \u00e7\u0131kar. Bu eser, sanki bana ikincisi gibi geliyor. \u00fcretme kayg\u0131s\u0131 olmadan, hi\u00e7 zorlanmadan, kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibi.<\/p>\n\n\n\n
Ben birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, bu t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn bestecisini merak edip Google\u2019da ufak bir arama yapm\u0131\u015ft\u0131m. ve bir y\u0131\u011f\u0131n bilgi \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn aras\u0131nda, Kemani Kevser Han\u0131m\u2019\u0131n ismine hi\u00e7 denk gelmemi\u015ftim. \u00d6zellikle haber sitelerinde, ki \u00f6yle ad\u0131 san\u0131 duyulmam\u0131\u015f de\u011fil baya bilinen haber sitelerinde, bestenin anonim oldu\u011funa dair yaz\u0131lar vard\u0131. Bug\u00fcn o yaz\u0131lar hala oldu\u011fu gibi duruyor. Nitekim, hala \u00e7o\u011fu insan bu t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn anonim oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ne bir bestecisi oldu\u011funu ne de bu bestecinin bir kad\u0131n oldu\u011funu biliyor. Asl\u0131nda o g\u00fcnk\u00fc aramalar\u0131m sonucunda, ben de \u00c7anakkale T\u00fcrk\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn anonim bir eser oldu\u011funa ikna olmu\u015ftum. \u00c7\u00fcnk\u00fc haber siteleri \u00e7ok netti. Fakat bu olaydan aylar sonra, yine hepimizin bildi\u011fi \u201cNihavend Longa\u201d adl\u0131 eserin notalar\u0131 i\u00e7in internette bir arama yapt\u0131\u011f\u0131mda, \u0130stanbul \u00dcniversitesi – Osmanl\u0131 D\u00f6nemi M\u00fczi\u011fi Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019nin sitesinde bir belgeye denk geldim. Buna g\u00f6re; Nihavend Longa\u2019n\u0131n bestecisi, Kemani Kevser Han\u0131m\u2019d\u0131. ve o ayn\u0131 zamanda, \u00c7anakkale T\u00fcrk\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn de bestecisiydi. Bunu g\u00f6rd\u00fckten sonra, kendisinin hayat\u0131 ve di\u011fer eserleriyle alakal\u0131 b\u00fcy\u00fck bir merak duydum ve ara\u015ft\u0131rma yapmak i\u00e7in hemen kollar\u0131 s\u0131vad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
Ama b\u0131rak\u0131n onun do\u011fum tarihini, ailesini ya da e\u011fitimini; sadece soy ismini bile bulmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. O sadece \u201cKemani Kevser Han\u0131m\u201dolarak biliniyordu. Asl\u0131nda bu tarz hikaye \u00e7oktur. Aksini pek g\u00f6rmeyiz ama genellikle besteciler unutulur ve besteler ya\u015famaya devam eder. Ama bu hikayede Kevser Han\u0131m\u2019\u0131n unutulmas\u0131na \u00e7ok i\u00e7erledim ve onun i\u00e7in bir video yapmak art\u0131k benim i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu. Bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde kad\u0131n\u0131n konumu biraz karma\u015f\u0131k. Ortada iki taraf var: Birileri, kad\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde bask\u0131ya ya da d\u0131\u015flanmaya maruz kalmad\u0131\u011f\u0131na ikna olmu\u015fken; di\u011ferleri kad\u0131n\u0131n toplumdan tamamen d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bundan dolay\u0131, m\u00fczik dahil hayat\u0131n hi\u00e7bir alan\u0131nda kendisine yer bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Elbette, ilk taraf\u0131n savundu\u011fu gibi kad\u0131nlar\u0131n bask\u0131 g\u00f6rmedi\u011fini iddia etmek, kesinlikle at g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc takm\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m. Ama di\u011fer taraf i\u00e7in, m\u00fczik alan\u0131nda konu\u015facaksak e\u011fer, \u015funu s\u00f6yleyebiliriz: her ne kadar kad\u0131n bestecilerin say\u0131s\u0131 erkek bestecilere k\u0131yasla \u00e7ok az da olsa, kad\u0131nlar\u0131n m\u00fczik d\u00fcnyas\u0131ndan tamamen d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131na dair yap\u0131lan yorumlar da ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte bu listede, do\u011fum tarihi 1710 ile 1937 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen, TRT Repertuar\u0131nda eseri bulunan, plak ve kasetlerde eserleri seslendirilen ve \u00f6d\u00fcl alan kad\u0131n besteciler bulunuyor. Burada ihtiya\u00e7 duyulan \u015fey; de\u011fer bilmek, hat\u0131rlamak. \u00d6rne\u011fin; 1710 y\u0131llar\u0131nda do\u011fmu\u015f olan Dilhayat Kalfa, Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011finin en \u00f6nemli bestecilerinden biri. Ama ne yaz\u0131k ki, 100 \u00fczerinde eser verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bestecimizin, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan eser say\u0131s\u0131 sadece 12. Eserlerinden iyi bir tamburi oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Kalfa \u00fcnvan\u0131n\u0131 neden ald\u0131\u011f\u0131na dair bir bilgi yok. Eserlerindeki teknik ve estetik \u00e7ok \u00fcst seviyede, ama g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi kendisi ve hayat\u0131 ile ilgili yap\u0131lan yorumlar, en iyi ihtimalle tahmin seviyesinde kal\u0131yor. Merak edenleriniz varsa, Dilhayat Kalfa; en \u00e7ok Evcara makam\u0131nda besteledi\u011fi Pe\u015frev ve Saz Semaisi ile \u00fcnl\u00fc. Bu eserlerin ismini a\u00e7\u0131klama k\u0131sm\u0131na b\u0131rak\u0131yorum. <\/p>\n\n\n\n
Her ne kadar k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn kad\u0131na verdi\u011fi de\u011fer ya da bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmek zorunda olsa da, genel olarak, besteciler hakk\u0131nda bilgi bulunmad\u0131\u011f\u0131na dair ac\u0131 ger\u00e7e\u011fi de kabul etmek gerekiyor. \u00d6rne\u011fin, Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi\u2019nin en b\u00fcy\u00fck dehalar\u0131ndan biri olarak kabul edilen Itri\u2019nin hayat\u0131 ya da eserleri hakk\u0131nda da fazla bilgi yok. \u00c7o\u011fu bestesi ya \u00e7oktan unutulmu\u015f ya da kay\u0131p. Do\u011fum tarihi, ailesi, e\u011fitimi hakk\u0131nda neredeyse hi\u00e7bir \u015fey bilinmiyor ve bu bilinmezlik durumu, ne yaz\u0131k ki di\u011fer besteciler i\u00e7in de ge\u00e7erli.<\/p>\n\n\n\n
Bu durumun bir nedeni, asl\u0131nda \u015f\u00f6yle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor: Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi, me\u015fk usul\u00fcyle nesilden nesile aktar\u0131l\u0131rd\u0131. Me\u015fk usul\u00fc, yaz\u0131ya de\u011fil; hoca-\u00f6\u011frenci, usta-\u00e7\u0131rak ili\u015fkisi \u00fczerine kurulu bir sistem. Nota kullan\u0131m\u0131 ilk defa 17. y\u00fczy\u0131lda g\u00f6r\u00fclse de bu yayg\u0131n bir uygulama de\u011fildi ve sadece birka\u00e7 kez kullan\u0131ld\u0131. M\u00fczik e\u011fitiminde yaz\u0131 kullanmak, gelene\u011fe hakaret olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bu alanda yaz\u0131n\u0131n ilk defa kullan\u0131lmas\u0131; 1883 y\u0131l\u0131nda, Hac\u0131 Emin Efendi\u2019nin ilk solfej kitab\u0131 olan “Nota Muallimi” ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ama Emin Efendi de bu kitab\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 y\u0131lda bile nota ile eser \u00f6\u011frenmenin hala hakaret olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. O d\u00f6nemi bu y\u00f6nleriyle de ele alarak geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, sadece \u201ckad\u0131n\u201d olmaktan kaynakl\u0131 bir bilgi eksikli\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131yoruz. <\/p>\n\n\n\n
Bunu \u015fundan dolay\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorum: di\u011fer konular bir yana ama m\u00fczik alan\u0131nda konu\u015ftu\u011fumuzda, e\u011fer kad\u0131n besteciler unutuldu ya da bile isteye d\u0131\u015fland\u0131 dersek, Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi camias\u0131na b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k etmi\u015f oluruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131k ve yaz\u0131ya kar\u015f\u0131 bir \u00f6nyarg\u0131 mevcuttu. \u015eu an bu durum b\u00f6yle de\u011fil tabii ki ama tarihlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00e7ok yak\u0131n bir tarihe kadar bu durumun b\u00f6yle devam etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayr\u0131ca yukar\u0131da verdi\u011fim listede g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, kad\u0131n besteciler yok de\u011fil. Ancak art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7o\u011fu alanda de\u011fi\u015fim ve geli\u015fim ya\u015fan\u0131yorken, kad\u0131n haklar\u0131 ge\u00e7mi\u015fe nazaran daha iyiye gidiyorken, Kevser Han\u0131m gibi bestecilerimizin eserleri ve hatta ismi kaybolma tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Onun besteledi\u011fi \u00c7anakkale T\u00fcrk\u00fcs\u00fc bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 kulaktan kula\u011fa, nesilden nesile aktar\u0131l\u0131yor. Onu \u00e7ok az ki\u015fi biliyor olsa da, ya da kimse bilmiyor olsa da, Kevser Han\u0131m; her b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 eserleriyle zaten devam ettiriyor. Fakat onun ad\u0131n\u0131 daha fazla duyurmak, hat\u0131rlamak ve hat\u0131rlatmak; sadece bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 teslim etmek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015fimize sahip \u00e7\u0131kmak anlam\u0131na geliyor. <\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn sizlere \u00e7ok de\u011ferli kad\u0131n bestecilerimiz hakk\u0131nda bilgi vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Umar\u0131m sizler i\u00e7in faydal\u0131 olmu\u015ftur. Bug\u00fcnl\u00fck benden bu kadar olsun. Bir sonraki videoda g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere. Sevgiler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kad\u0131n bestecilerin ad\u0131 pek s\u0131k duyulmaz. Hele ki konu Klasik T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi olunca bu isimler zaten g\u00f6lgede kalm\u0131\u015ft\u0131r ama size \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z bir \u015fey s\u00f6yleyeyim: \u00c7anakkale T\u00fcrk\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc hepimiz biliriz. Hen\u00fcz daha ilkokuldayken ezberledi\u011fimiz, \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n deh\u015fetini ve ac\u0131s\u0131n\u0131 bize fazlas\u0131yla hissettiren bu bestenin sahibi; bir kad\u0131nd\u0131: Kemani Kevser Han\u0131m Fakat onun hayat\u0131yla ilgili bildiklerimiz sadece… <\/p>\n